1. QAADKU MUXUU KA
SAMEYSANYAHAY?
Qaad ama jaad waa geed balwad ahaan loo isticmaalo, kana
baxa wadamada Kenya, Ethiopia iyo Yemen. Cilmi baaris lagu sameeyay qaadka ayaa
cadaysay in qaadka ay ku jiraan maadooyin maanka dooriya oo ku abtirsada
maadada loo yaqaano amphetamine-ka kuwaas oo ay ka mid yihiin cathine cathinone
iyo ephedrine.
-CATHINE waa maadadii ugu horaysay ee laga helay qaadka
1930kii. Waxaa la mooday inay tahay maadada ugu qatarsan ee markaas qaadka ku
jirtay.
-CATHINONE waa maadadii labaad ee laga helay qaadka 1975kii.
Waana maadada keenta marqaanka.
Cathinone waxa ay isku badashaa cathine marka ey la kulanto
hawo (oxygen), ilays (sun light) ama biyo, waana sababta keenta inay
qaadwadayaashu ku duuduubaan caleemaha iyo juwaanada.
-AMPHETAMINE waxa ay aad ushabahdaa labada maado ee aan kor
kusoo sheegnay, waxaa markii hore loo isicmaali jiray in lagu daweeyo cudurka
Narcolepsy (cudur la xariira hurdo joogto ah ama hurdoosho), wal walk iyo
walaaca, balse hada isticmaalkeda la mamnuucay in dhaqtar qoro maahanee.
2. QAADKA MUXUU
DHIBAATO LEEYAHAY?
A). Marqaan (euphoria) qofka oo dareema farax iyo ranrayn.
Marka hore kadibna daal iyo caajis ama qaadiro, indhaha (pupil-ka) oo waynaada,
wis wis ama shaki joogto ah (paranoid).
B). Ku mamid ama la qabsi (addiction) iyo ka maarmid la'aan.
C). Wal wal iyo walaac (depression) , khiyaali ama dubaab
(hallucination) qof ka oo wax is moodsiiya ama soo jeedka ku riyooda oo arka
wax aysan dadka la jooga arkeynin.
D) Sababidda dheecaano ay soo daayaan qanjirada ku yaala
kilyaha korkooda (adrenal gland),oo loo yaqaano epinephrine iyo norepinephrine
kuwaas oo kiciya shaqada maskaxda (brain) iyo xangulaha (spinal cord), waxa ay
kicyaan dhiiga jirka(blood pressure), waxa ay siyaadiyaan gaaraca wadnaha taas
oo sababi karta wadne xanuun, waxa ay siyaadiyaan xinjiroowga dhiiga taas oo
sababi karta inay xididada dhiiga xirmaan sida kuwa wadnaha taasoo keeni karta
cudurka wadna qabadka (myocardial infarction) ama dhiig ku furta maskaxda
(stroke).
E) Dhibaatooyin dhanka dheefshiidka sida dhaawac uu gaarsiiyo
ciridka, ilkaha, faruuryaha, hunguriga caloosha iyo kansar (cancer) ku dhaca
xubnahan, taas oo ay sababtay maadada la yiraahdo Tannic acid ee qaadka ku
jirta. Sidoo kale qaadku wuxuu sababaa nuugista cuntada ee xiidmaha
(absorption) oo yaraada sababtana nafaqo daro, cuntada oo xiranta (anorexia),
miisaanka oo hoos u dhaca, caloosha oo fariisata (constipation).
F). Dhibaatooyin dhanka raganimada; qofka daa’ima cunista
qaadka waxa uu ku keenaa raganimada oo yaraata, shahwada oo kaadida raacda iyo
ninka oo dumarka ka hijrooda.
3. QAADKU DAROOGU
MIYAA?
Hadaba waxaa nasiib darro ah in WHO ay u aqoonsato
maadooyinka ku jira qaadka in ey yihiin daroogooyin-ka caalamka safka hore uga
jira sida cocaine-ta misne dadka soomaaliduna ey kamid noqdaan dadka ugu
cunista badan uguna aqoonta yar qaadka.
Wsc. W. W
W/Q: Ibrahim Ahmed
Abdulle
Waaxda gargaarka
bini’aadanimada ee dalada dhakhaatiirta jiilka cusub.
XIGASHO: boga dalada
dhakhaatiirta jiilka cusub ey ku leedahay facebook ee:
http://www.facebook.com/jiilkacusub
